Hoş geldiniz, bkmediass ile sanatı keşfedin! Güçlü Kadromuzla Sizlerleyiz.

İsminin Gölgesinde Fuzûlî

Klasik Türk edebiyatının en büyük şairlerinden Fuzûlî’nin hayatıyla ilgili bilgiler çok azdır. Asıl adının Mehmed, babasının adının Süleyman olduğu bilinir; fakat hangi tarihte nerede doğduğu hakkında bilgi mevcut değildir. Genellikle Fuzûlî-yi Bağdâdî olarak anılmasından hareketle onun Bağdat’ta doğduğu düşünülür. Türkçe divanında birkaç yerde Bağdat’ı “diyâr-ı gurbet” sayması doğum yerinin Bağdat dışında bir yer olduğuna delil sayılmıştır. Bu ihtimaller arasında, özellikle Türkçe ve Farsça divanlarının mukaddimelerinde yer alan ifadelerle bir kısım şiirleri dikkate alınarak Kerbelâ’da doğmuş olacağının kesin olabileceği söylenebilir. 

Fuzûlî’nin doğum yılı olarak gösterilen tarihler de doğum yeri gibi birbirinden farklıdır. Yakın zamana kadar kabul gören 900 (1495) tarihiyle Ebüzziyâ Mehmed Tevfik’in verdiği 910 (1504-1505) tarihi herhangi ciddi bir belgeye dayanmamaktadır. Farsça divanında yer alan “Elvend Bey Medhinde” adlı bir kaside ile başka bir kasidesinde elli yıldan beri şiir yazdığını belirtmesinden hareket ederek şairin büyük bir ihtimalle 1480’de veya bu tarihten birkaç yıl sonra doğmuş olduğu söylenebilir.Fuzûlî menşe itibariyle, Akkoyunlular devrinde ve bu hânedanın idaresi altında Irâk-ı Arab adı verilen bölgede yaşayan Akkoyunlu Türkmenleri’nin Bayat boyundandır. Üsküdar Hacı Selim Ağa Kütüphanesi’nde bulunan bir Hadîkatü’s-suadâ yazmasının ketebesindeki kayda göre “Tatar asıllı” olduğu şeklindeki ifadenin “Türk” anlamında kullanıldığı tahmin edilmektedir.

Şairin mahlası olan Fuzûlî kelimesi, hem “kendini ilgilendirmeyen işlere karışıp lüzumsuz sözler söyleyen kimse”, hem de “yüce, üstün, erdemli” anlamına gelmektedir. Şair bu mahlası niçin seçtiğini Farsça divanının önsözünde şu şekilde açıklamaktadır: “Şiire başlarken günlerce bir mahlas almak yolunda düşündüm. Seçtiğim mahlasa bir müddet sonra bir ortak çıktığı için bir başka mahlas alıyordum. Nihayet benden önce gelen şairlerin ibareleri değil mahlasları kapıştıklarını anladım. Karışıklığı ortadan kaldırmak üzere Fuzûlî mahlasını seçtim. Bu adı kimsenin sevmeyeceğini ve bu sebeple almayacağını tahmin ettiğim için adaşlık endişesinden kurtuldum. Ayrıca ben, Allah’ın inâyetiyle bütün ilim ve fenleri nefsinde toplamış bir insan olarak geçiniyordum. Mahlasım bu amacı da içine alır.”Kendisi "fuzûlî" (boşuna uğraşan, fuzulî olan) mahlasını bilinçli olarak seçmiştir; bu seçim bile onun varoluşunu kaplayıp örtmüş olan aşk ve hüsran anlayışını özetlemektedir.Şairin babasının Hille müftüsü olduğu, ilk bilgileri babasından aldığı, daha sonra Rahmetullah adlı bir hocadan ders gördüğü, hatta hocasının kızına âşık olduktan sonra şiir yazmaya başladığı şeklindeki rivayetlerin doğruluk derecesi bilinmemektedir. Fakat Fuzûlî’nin şiirlerindeki izlerden, ilk edebî zevkini Âzerî edebiyatının ünlü ismi Habîbî’den aldığı tahmin edilmektedir. Fuzûlî tahsil hayatı sırasında, muhitin de uygun oluşu sayesinde Arapça ve Farsçayı bu dillerde kusursuz eser yazabilecek ve şiir söyleyebilecek derecede öğrenmiştir.Bu çok dillilik onun hem entelektüel birikimini hem de farklı kültürel havzalara olan açıklığını yansıtmaktadır. Türkçe Divan'ı, Farsça Divan'ı ve Arapça Divan'ından oluşan şiir külliyatının yanı sıra, Leylâ vü Mecnûn mesnevisi, Beng ü Bâde ve Heft Câm gibi nesir eserleri de onun edebî mirasını oluşturmaktadır. Bağdat'ın ardından Kerbela'ya yerleşmesi ve Şii geleneğine olan yakınlığı hem hayatını hem de şiirini derinden şekillendirmiştir.

Fuzûlî'nin şiirlerinde aşk, basit bir duygu olmanın çok ötesine geçer; o, aşkı yüce bir Hak yolculuğunun simgesi ve insanın kendi özüne ulaşma çabasının dili olarak kullanır. Bu nedenle Fuzûlî'yi anlamak, yalnızca bir şairi değil, bir dünya görüşünü anlamaktır.

Fuzûlî'nin sanat anlayışının kalıcıilkesi: aşksız şiir ruhsuz bir bedenden farklı değildir. O, şiirde teknik ustalığını yeterli bulmaz; şiirin içinden geçirilmiş, yaşanmış bir dertten doğması gerektiğine inanır. Bu anlayışla Türk şiirine yeni bir derinlik kazandırmış, Klasik Türk edebiyatının alışılmış kalıplarını içten bir ateşle yakmayı başarmıştır.

Fuzûlî şiirinin en belirgin özelliği, tasavvufi aşkla beşerî aşkın iç içe geçtiği katmanlı yapıdır. Sevgili imgesi hem somut bir insan hem de mutlak güzelliğin, Tanrı'nın bir yansıması olarak sunulur. Şiirindeki âşık daima ızdırap içindedir; bu ızdırap ise bir ceza değil, bir lütuf sayılmaktadır. Acı çekmek, sevgiliye yakın olmaktır; ayrılık ise ruhun olgunlaşma alanıdır. Bu bağlamda Fuzûlî, Mevlânâ'dan gelen "ayrılık ateşi" metaforunu kendi lirik dünyasında bambaşka bir boyuta taşır.

Leylâ vü Mecnûn mesnevisi onun bu anlayışının en eksiksiz ifadesidir. Nizami'nin aynı konulu eserinden etkilenmekle birlikte Fuzûlî bu hikâyeyi özgün bir perspektifle ele almış; Mecnûn'u salt usdışı bir âşık olarak değil, hakikati aramak uğruna toplumsal normlara meydan okuyan bir derviş olarak tasvir etmiştir. Eserde aşkın nihayeti kavuşmak değil, aşkta yok olmaktır; zira asıl vuslat ölümün ötesinde gerçekleşir.

Şikâyetnâme, Fuzûlî’nin Memnuniyetsizliğine Dair

Şikâyetnâme, Fuzûlî'nin Kanuni Sultan Süleyman'ın Bağdat'ı fethetmesinin (1534) ardından Osmanlı Devleti'nin ileri gelenlerine yazdığı, kendi mağduriyetini konu alan ünlü mensur mektuptur. Hem edebi hem de tarihsel bir belge niteliği taşıyan bu metin, bürokrasinin yozlaşmasını ve erdemin ödülsüz kalmasını dokunaklı bir hicivle gözler önüne serer.

Kanûnî Sultan Süleyman, Bağdat’ı fethedince, “Geldi burc-ı evliyâya pâdişâh-ı nâmdâr” tarih mısraını da ihtiva eden meşhur kasidesiyle beraber padişaha beş kaside takdim etmiş, Sadrazam Makbul İbrâhim Paşa, Kazasker Abdülkādir Çelebi, Nişancı Celâlzâde Mustafa Çelebi gibi şahsiyetlere de kasideler sunarak bu defa Osmanlı devlet adamlarının himayesine girmeye çalışmıştır. Ayrıca Bağdat seferine katılan şairlerden Hayâlî Bey ve Taşlıcalı Yahyâ Bey’le de tanıştığı ve onlarla dostane münasebetler kurduğu kaynaklarda belirtilmektedir. Kanûnî daha Bağdat’tan ayrılmadan Fuzûlî’ye evkaftan maaş bağlanacağına dair söz verilmiş, fakat sonradan bu maaş gündelik 9 akçe gibi onun azımsadığı bir miktardan ibaret kalmış ve evkafın artan gelirinden tahsis edilmek suretiyle yeni bir ilâve gerçekleşmiş, ancak şair yine de ünlü “Şikâyetnâme”sini kaleme alarak memnuniyetsizliğini belirtmiştir. Daha sonra maaş hususundaki güçlüklerin giderildiği, beratta belirtilen günlük istihkakın bir süre gecikmeyle de olsa kendisine verildiği anlaşılmaktadır.

“Bir cem’ gördüm, hikâyetleri perîşân, ne safâdan onda eser ve ne sıdkdan onda nişân var. Cem’iyyetleri dâm-ı hıyel, huzzâr-ı meclisleri/Harekât-ı nâ-hem-vârları mesâbe-i sûhân-ı rûh ve kelimât-ı pü4-âzârları müşâbih-i emvâc-ı tûfân-ı Nûh…” Fuzûlî’nin kaleme almış olduğu bu satırlarda görüşmeye gittiği idarecilerden bahseder: “Ne saflıktan ne de sadakattan eser bulunmayan, davranışları perişan bir topluluk gördüm. Onların birliktelikleri hile tuzağıydı, toplulukta bulunanlar ise ‘hayvanlar gibi, hatta daha aşağı’ idiler. Densiz hareketleri insanın ruhunu törpüler gibiydi ve incitici sözleri Nuh Tufanı’nın dalgalarına benziyordu. 

“Selâm verdim, ‘Rüşvet değildir’ diye almadılar; hükm gösterdim, fâidesizdir diye mültefit olmadılar. Eğerçi zâhirde suret-, itâ’at gösterdiler, ammâ zebân-ı hâl ile cemî’-i su’âlime cevâb verdiler. Dedim: Yâ eyyühe’l-ashâb! Bu ne fi’l-i hatâ ve çîn-i ebrûdur. Dediler: Muttasıl ‘âdetimiz budur. Dedim: Benim re’âyetimi vâcib görmüşler ve bana berât-ı tekâ’üd vermişler ki evkaftan hemîşe behre-mend olam ve pâdilâha ferâgetle du’â kılam. Dediler: Ey Miskin!”

Şikâyetnâme’den alıntılanan bu satırlar mensur mektubun en bilinen kısmıdır. Günümüz Türkçesiyle: “Selam verdim, ‘Rüşvet değildir’ diye almadılar; emri gösterdim, faydasızdır diye ilgilenmediler. Her ne kadar dışarıdan emre uyar gibi göründülerse de hal diliyle bütün sorularıma cevap verdiler. Dedim: Ey dostlar! Bu nasıl bir yanlış iş, nasıl bir kaş çatmadır? Dediler: Bizim âdetimiz hep böyledir. Dedim: Vakıflardan hissemi alayım ve bir kenara çekilip padişaha dua edeyim diye, benim korunmamı zorunlu görmüşler ve bana emeklilik belgesi vermişler. Dediler: Ey miskin!”

Fuzûlî bu mektupta, Kanuni Sultan Süleyman'ın kendisine bağladığı maaş (ulûfe) tahsisini almak için yaptığı çabaları anlatır. Görevliler rüşvet olmaksızın selâmı dahi kabul etmez; fermânı görünce "fâidesi yok" diyerek sırtlarını dönerler. Şair bu durumu, Osmanlı bürokratik sisteminin çürümüşlüğünün somut bir göstergesi olarak sunar.Şikâyetnâme, dönemin toplumsal gerçekliğini yansıtması bakımından son derece değerlidir. Fuzûlî burada salt kişisel bir mağduriyeti anlatmakla kalmaz; bürokratik yozlaşmayı, erdemin karşılıksız kalmasını ve ihsan sisteminin işlevsizliğini hicveder. Üslup zarif ama sitem keskindir; söyleyiş ustaca seçilmiş ironi ile yüklüdür. Bu nedenle Şikâyetnâme, Türk nesrinin erken örnekleri arasında edebi değeri en yüksek metinlerden biri sayılmaktadır.

Fuzûlî'nin dil anlayışıson derece özgündür. Türkçeyibilinçli bir tercih olarak seçer; çünkü o dönemde şiirde saygınlığın ölçüsü Farsçadır. Ancak Fuzûlî, Türkçenin lirizm açısından Farsçadan hiçbir şekilde geri kalmadığını fiilen ispat etmiştir. Söz diziminin akıcılığı, kafiye ve redif kullanımındaki ustalık, ses tekrarlarından yarattığı melodibunların tümü onun Türkçeyi âdeta şiir için doğmuş bir dil olarak işlediğini göstermektedir.

Gazellerindeki mazmun kullanımı da dikkat çekicidir. Gül-bülbül, mum-pervane, âşık-sevgili gibi klasik mazmunları, kendinden önceki şairler tarafından kullanılmış olmasına rağmen Fuzûlî, bu imgelere canlılık ve özgünlük katmayı başarmıştır;çünkü o, bu simgeleri ezberden değil, derinden hissederek yeniden yazmıştır. Şiirinde söz ile duygu arasındaki mesafe yok denecek kadar azdır; her kelime sanki o anki içsel deneyimin anlık izini taşımaktadır.

Mirası ve Edebî Yönü

Fuzûlî'nin ölümünün üzerinden yaklaşık beş yüz yıl geçmesine karşın onun şiirleriTürk edebiyatında ve Azerbaycan edebiyatında yaşamaya devam etmektedir. Her iki kültür de onu kendi şairi olarak sahiplenmekte; bu durum Fuzûlî'nin aşan bir kimliğinin, coğrafi ve siyasi sınırların üstünde bir sesin simgesi olduğunu ortaya koymaktadır.Türk edebiyatı tarihinde Fuzûlî, Bâkî ileKlasik Türk şiirinin en büyük iki ustasından biri kabul edilmektedir. Bâkî'nin şiiri yaşamın zevkini ve dünyanın güzelliğini yansıtırken Fuzûlî'nin şiiri ızdırabı ve özlemi merkeze alır. Bu karşıtlık iki büyük şairin yarattığı dengeyi gözler önüne serer: Biri dünyanın içindeyken diğeri dünyadan geçip öteye bakmaktadır.Kendinden sonra gelen şairler üzerindeki etkisi tartışılmazdır. Şeyh Galib, Nedîm ve daha birçok şair onun dilinden, mazmunlarından ve aşk anlayışından beslenmiştir. Cumhuriyet dönemi şairlerinden Yahya Kemal Beyatlı ve Ahmet Hamdi Tanpınar da Fuzûlî'ye duyulan hayranlığı açıkça dile getirmiştir. Şiirinin çağrışım gücü ve derinliği, onu zaman üstü kılmıştır.

Şikâyetnâme ise edebî değerinin yanı sıra tarihsel bir belge olarak da önemini korumaktadır. On altıncı yüzyıl Osmanlı bürokrasisine dair doğrudan bir tanıklık sunan bu metin, dönemin idari yapısının işleyişi hakkında özgün bilgiler içermektedir. Aynı zamanda sanatçının toplumsal konumu, hamisiz kalmanın yarattığı çaresizlik ve erdemin sistematik biçimde görmezden gelinmesi gibi evrensel temalar bakımından bugün de anlam taşımaktadır.Fuzûlî'yi anlamak için aşkı bir soyutlama değil, varoluşun kendisi olarak görmek gerekir. O, şiir yazmadı; aşkı anlamlandırmak için şiiri bir araç olarak kullandı. Aşkını sanatına dönüştürdü ve bu dönüşümün sonucunda ortaya çıkan eserler, yüzyıllar boyunca milyonlarca insana kendi duygularının adını öğretti. Belki de Fuzûlî'nin en büyük mirası, insanın söze dökemediği derin iç sesini, mükemmel bir zarafetle duyurabilme yeteneğidir.Bir şair olarak Fuzûlî'nin kalıcılığı, onu anlamanın tek bir yolunun olmadığını da hatırlatmaktadır. O; tasavvufçular için bir mürşit, edebiyatçılar için bir üstat, sıradan okuyucular için ise içlerindeki sesi dışa vuran bir ayna olmuştur. Türk şiirinin belki en insani sesi, bugün de yankısını sürdürmektedir.

Asena Türkeç

 Türk Dili ve Edebiyatı ana bilim dalı tezli yüksek lisans mezunuyum. Türkolog ve öğretmenim. Redaktörlük ve metin yazarlığı yapıyorum. Diksiyon ve hitabet, etkili ve güzel konuşma sanatı, Osmanlı Türkçesi vb. alanlarda uzmanım. 

Eğitim ve Sertifika Bilgileri

Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü

Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı, 2025

BTK Akademi

Etkili İletişim Stratejileri, 2023

Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi

Pedagojik Formasyon, 2022

Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi

Türk Dili ve Edebiyatı, 2020

Sinema, varolduğu edildiği günden beri "başkasının rüyasına misafir olma" sanatıydı. Karanlık bir salonda, tanımadığımız insanların sevinçlerine ortak olur, acılarını omuzlarımıza yüklenip çıkardık oradan. Ancak son yıllarda bu rüya hali, yerini tuhaf bir görsel oburluğa bıraktı. Artık hikayenin ruhundan ziyade, pikselin kusursuzluğunu ve efektin gürültüsünü alkışlıyoruz.

Eskiden bir yönetmenin kamerayı nereye koyduğu, karakterin ruh halini ele verirdi. Işığın gölgeyle dansı, anlatılamayan bir hüznün fihristi gibiydi. Bugün ise yüksek bütçeli yapımların çoğunda "an"ın ağırlığını hissetmekte zorlanıyoruz. Her şey o kadar hızlı, o kadar pürüzsüz ve o kadar "hesaplanmış" ki; perdedeki karakterin nefesi ciğerimize dolmuyor. Teknik bir başarıya tanıklık ediyoruz belki ama kalbimize değen o eski, tozlu samimiyeti özlüyoruz.

Dijitalleşmenin hızıyla beraber sinema, bir deneyim olmaktan çıkıp bir tüketim nesnesine evrildi. Seyirci artık bir filmi izlemiyor, onu adeta maruz kalarak bitiriyor. Oysa sinemanın asıl gücü, bizi koltuğumuzdan alıp hiç bilmediğimiz bir sokağın ortasına bırakabilmesinde yatar. Bir aktörün gözündeki o küçük seğirme, milyarlarca dolarlık görsel efektten daha fazla hakikat taşır. Çünkü insan, kusurlu olanla bağ kurar. Makinelerin veya algoritmaların ürettiği o steril mükemmellik, sadece gözümüzü kamaştırıyor; ruhumuzu değil.

Bu görsel bombardımanın altında ezilen modern izleyici, artık bir karenin üzerinde uzun uzun düşünmeye vakit bulamıyor. Algoritmaların "beğenebilirsin" diye önümüze fırlattığı binlerce seçenek arasında, bir filmin ruhuna sızmak yerine sadece süresini doldurmaya odaklanıyoruz. Sahnenin ağırlığı, yerini bir sonraki uyarana duyulan sabırsızlığa bırakıyor. Oysa sinema, zamanı durdurma ve bizi o anın içine hapsetme sanatıydı. Duyguların hızla geçilip gidildiği bu yeni düzende, hikâyenin kalbi olan o insani duraksamalar, yerini mekanik bir koşturmacaya teslim ediyor. Kendi hızımızda kaybolurken, perdenin bize fısıldadığı o derin anlamları duyamaz hale geliyoruz.

Belki de sinemayı yeniden keşfetmek için gözlerimizi kapatıp filmin içindeki sessizliği dinlemeyi öğrenmeliyiz. Hikaye anlatıcılığının o kadim köklerine, insanın en yalın haline dönmek zorundayız. Zira teknoloji ne kadar gelişirse gelişsin, hiçbir yazılım bir insanın bir başkasına "seni anlıyorum" deme biçimindeki o ince sızıyı taklit edemeyecek. Sinema, tekniğin bittiği yerde başlayan o gizemli boşlukta yaşamaya devam etmeli.

Vega Karşıcı

Radyo, Televizyon ve Sinema eğitimiyle temellerini attığı yaratıcı yolculuğunu dijital dünyanın dinamikleriyle buluşturan bir iletişim profesyonelidir. 

Eğitim ve Sertifika Bilgileri

Kastamonu Üniversitesi 

İletişim Fakültesi
Radyo, Televizyon ve Sinema, 2022

 IronJawedAngels 2004 yapımı çoğunlukla “Kadınlar bir parçası olana kadar asla yeni bir dünya düzeni olmayacak” sözü ile ünlenmiş kadınların oy kullanma hakkını savunan, feminist, kadın hakları savunucusu ve aktivisti Alice Paul’ü ve arkadaşı Lucy Burns’i konu alan yarı biyografik bir filmdir. Filmin yönetmenliğini KatjaVonGarnier üstlenmiştir. Filmin konusu Alice Paul ve arkadaşları kadınların oy kullanma hakkı için bir komisyona bağlıdırlar ve geniş çaplı, tepki uyandıran yürüyüş gerçekleştirirler hemen devamında gerçekleşen olaylar zincirine dahil oluruz. Filmde kadınlar, kadın düşmanı erkeklere karşı mücadelelerinin yanı sıra Alice Paul ve arkadaşının üniversite öğrencisiyken katılmış olduğu Ulusal Amerikan Kadın Oy Derneği içerisinde de kendi aralarındaki çekişmelere şahit oluruz. Devamında Paul ve arkadaşları dernek içerisindeki ayrılıklardan dolayı başka bir parti kurmuştur. Bu parti Ulusal Kadın Partisi (NWP) adını alır. Protestolara başlamış ve mücadelelerini Beyaz Saray önünde devam ettirmişlerdir. Aylarca Beyaz Saray önündeki noktada nöbet tuttular ve hapse mahkûm edildiler. Hapishaneden çıkan yine bu noktaya gelip nöbet tutmaya devam ediyordu. Bu protestolar esnasında kadınlar, fiziksel şiddete de maruz bırakılmıştır. Nihayetinde farklı gerekçelerle yargılanarak 33 kadın da tutuklanmıştır. Bu gece "Dehşet Gecesi" (Night of Terror) olarak anılmaktadır. Kadınlar, hapishanede gardiyanlar tarafından Başkan Kral Wilson ünvanıyla bilinen Woodrow Wilson yaptırımlarıyla işkenceye maruz bırakılmışlardır. Bu kabul edilemez gercek üzerine kadınların açlık grevine başlamışlar ve gardiyanlar tarafından zorla besleme uygulanmıştır. Tüm bu yaşananlardan sonra siyasi şahısların işkence ve yaptırımlara maruz kalan kadınlara karşı sempatisi artmış ve kadınların oy hakkına sahip olması gerektiği yönünde oy çoğunluğu artışı görülmüştür. Alice Paul, Lucy Burns ve diğer parti üyeleri hiçbir umutlarını yitirmeden, sonuna kadar mücadele ederek kazanmış oldukları zaferi kutlarlar. Kadınların 72 yıllık mücadelesi 18 Ağustos 1920 tarihinde 19. Anayasa değişikliği ile kadınlar oy hakkı aldı ve zaferle taçlandı. 

Filmin özetinden daha sonra değinmemiz gereken bir başka konu ise bu dönemdeki kadın hakları savunucusu kadınların Süfrajet olarak adlandırılmasıdır. Süfrajetler sadece erkeklere verilmiş olan kamu alanlarında sigara içebilme imtiyazını yıkılmış bir tabu haline getirmişlerdir. Kadınlara isteklerinin haksız olduğu kabul ettirilmeye çalışılıyordu. Süfrajetler kanlı eylemlere de imza atmışlardır. Buna binaen 1913’te EmilyDavison kendini düzenlenen bir at yarışında Birleşik Krallık hükümdarı V. George’un atının önüne atmış ve birkaç gün sonra da ölmüştür. Devamında Alice Paul, Lucy Burns ve partizanlarının eylemleriyle de beraber kadın hareketleri nihai amacına ulaşmıştır. Amerika’da ve Birleşik Krallık’ta kadınların seçme ve seçilme hakkına sahip olmasını sağlayan bu cüretkâr kadınlarımızdan filme istinaden Alice Paul ve Lucy Burns’i biraz tanıma amacıyla akademik geçmişlerine bir göz atalım. Öncelikle Alice Paul ve Lucy Burns eğitimli kadınlardır. Filmde birçok sahnede eğitimin önemine vurgu yapılmıştır. Alice Paul Quakers inancına mensup bir ailede yetişmiş ve eğitimini kendisi de burada görmüştür. Eşit yurttaşlık, eşit haklar inancı onda çocuk yaşlarında oturmaya başladı çünkü bulunduğu çevre kadın erkek eşitliğine inanıyordu; yaşamı bu yönde ilerledi. Siyasi mücadelede sonuna kadar yer aldı. 

Lucy Burns, PackerCollegiate Enstitüsü, Columbia Üniversitesi, Vassar Koleji, Yale Üniversitesi’nde eğitim gördükten sonra bir süre eğitim alanında çalışmıştır. Daha sonra dilöğrenimi amacıyla Almanya’ya taşınır ve burada Bonn ve Berlin Üniversite’lerinde eğitim görmüştür. Buradaki eğitimini tamamladıktan sonra İngiltere’ye taşınır ve burada Oxford Üniversitesi’nde İngilizce öğrenimine başlar. Uluslararası bir şekilde eğitim gören Burns ailesi tarafından desteklenmektedir. İngiltere’ye geldiği dönem Emmeline Pankhurst ve kızları Christabel ve Sylvia ile tanıştı. Aktivizm ile tanışan Burns, Almanya’daki lisansüstü eğitimini yarıda bırakarak burada Kadınların Sosyal ve Siyasi Birliği'nde çalışmaya başlamış ve hayatı bu yönde ilerlemiştir. 

Dönemin iki vurucu isimlerinden olan Alice Paul ve Lucy Burns eğitimli iki kadındır ve bunun yanı sıra eğitimli olmayan veyahut farklı ırktan olan kadınlara karşı oldukça da naiftirler. Bunlara örnek verecek olursak “Bir oy bir yangın çıkışı” sloganıyla işçi kadınları da örgütlemişler ve siyahi kadınlara ses getiren yürüyüşlerinde ön safhalarda yer vermişlerdir. Alice Paul ve Lucy Burns savaşçı kişilik özelliklerinin yanı sıra örgütleme tavırlarını kanımca aldıkları eğitime ve yetiştikleri çevreye borçludurlar. Zekâlarıyla beraber sonuna kadar gitmiş oldukları mücadelede galip gelmiş ve günümüzde dahi halen daha isimlerinden söz ettirir konuma yerleşmişlerdir. Hakaret niteliğinde kullanılmaya çalışılmışsa da onlara Demir Çeneli Melekler demek çok yerinde olmuştur. 

Asena Türkeç

 Türk Dili ve Edebiyatı ana bilim dalı tezli yüksek lisans mezunuyum. Türkolog ve öğretmenim. Redaktörlük ve metin yazarlığı yapıyorum. Diksiyon ve hitabet, etkili ve güzel konuşma sanatı, Osmanlı Türkçesi vb. alanlarda uzmanım. 

Eğitim ve Sertifika Bilgileri

Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü

Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı , 2025

BTK Akademi

Etkili İletişim Stratejileri, 2023

Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi

Pedagojik Formasyon, 2022

Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi

Türk Dili ve Edebiyatı, 2020

Sanat alanları, geçmişten günümüze kadar bireylerin yaratıcılıklarını ve hislerini aktarmak için başvurdukları farklı disiplinler olarak dikkat çekmektedir. Bu alanlar, nitelikleri gereği çeşitli malzemeleri, yöntemleri ve estetik bakış açılarını kapsamaktadır. Resim, heykel, mimarlık, edebiyat, müzik, dans, tiyatro ve sinema gibi ana sanat alanları, insanlık tarihinin önemli bir bölümünü temsil etmektedir. Modern anlamda sinema ise sanatın bir dalı olarak kabul edilir. Bu nedenle sinema için sık sık “Yedinci Sanat” ibaresine rastlanır.

Sinema, görsel sanatlar olan resim ve heykel ile birlikte klasik müzik gibi yüksek kültür unsurlarından farklı olarak, toplumun her kesimine hitap eder ve onları aynı zamanda sinema salonunda bir araya getirir. Bu nedenle, sinema, ilk ortaya çıktığı dönemlerden itibaren sınıf ayrımlarını ortadan kaldıran yapısıyla öne çıkmış, topluma en yakın sanat dalı olarak tanımlanmıştır.

Mağara duvarlarına yapılan resimlerle başlayan görsel hikaye anlatma çabası, zaman içinde sinemanın ortaya çıkışına dek uzanan bir serüvene dönüşmüştür. Paleolitik dönemden kalma bazı mağara resimlerinde hayvanlar dört ayaklı yerine sekiz ayaklı olarak betimlenmiştir. Bu resimlerin bir özelliği, hayvanların sabit durmadığını, hareket etmekte olduklarını göstermeye çalışmasıdır. Uzakdoğu'da ise gölge oyunları, "hareketin bir ışık kaynağı aracılığıyla yansımasının en eski ve en yaygın" biçimlerinden biridir. Gölge oyununun kökenleri İÖ 11. yüzyıla kadar uzanırken, yaygın hale gelmesi İÖ 1. yüzyılda Çin'de olmuştur. Avrupa'da gölge oyununun yayılması ise yaklaşık 17. yüzyılda gerçekleşmiştir. Karagöz-Hacivat gölge oyunu bu alandaki tipik örneklerden biridir. Gölge oyunun temel prensibi, yani "ışığın yansıtılarak hareketin oluşturulması", günümüzde sinema tarafından da hala kullanılmaktadır.

Sanatın bir dalı olan sinema, kelime olarak modern anlamda, 1895 yılında Lumière Kardeşler tarafından yapılan ilk filmlerle ortaya çıkar. Hareketli görüntülerin bir ekrana yansıtılması ve izleyicilerin bu görüntüleri seyretmesi olarak tanımlanabilir. Günümüzde sinema, yalnızca sinema salonlarında gösterilen filmlerle sınırlı değildir. Sinema sanatı olarak adlandırılan bir olgu ortaya çıkmıştır ve sinema sanatları; evde izlediğimiz uzun kurgu filmlerden, kısa filmlere, kısa filmlerden belgesellere kadar birçok farklı türü kapsamaktadır. Sinema denen olgu yaklaşık olarak 150 yıldır varlığını sürdürmektedir. Bu 150 yıllık sürecin öncesinde de sinemaya öncül kabul edilen binlerce yıllık bir süreç olduğu aşikardır. Yine de modern anlamda sinemanın kökeni 1895 yılında Lumiér Kardeşlerin “sinematograf” adını verdikleri aletle düzenledikleri gösteriye dayanmaktadır.

Sinema, belirli dönemler arası da gelişim göstermektedir. 1912 yılı sonrası, uzun metrajlı filmlerin ortaya çıkması, daha sonrasında ise 1913 ile 1927 arasında, sessiz film dönemini kapsamaktadır. 1928-1932 yılları arasında dünya sineması bir geçiş süreci içerisindeydi. Bu dönem, estetik açıdan ilgi çekici olmasa da, sinemanın ekonomik ve teknolojik açıdan ses kaydetme ve oynatma teknolojilerin gelişmesi sayesinde önemli bir aşamaya ulaştığı bir döneme girmiştir. 1932'den 1946'ya kadar geçen zaman, Hollywood'un 'Altın Çağı' olarak bilinir. Bu süreçte film endüstrisi oldukça büyük ekonomik başarılar elde etti. 1930'lar ve 1940'lar boyunca sinema, popüler eğlencenin ana biçimiydi ve insanlar genellikle haftada iki kez sinemalara gidiyordu. Kafeler, balo salonlar, kasabalara ve şehirlere gelirlerdi; birçoğu tek bir izlenimde 3.000'den fazla kişiyi

barındırılıyordu. İngiltere'de kaydedien en yüksek katılım 1946'da gerçekleşti ve her hafta 31 milyondan fazla sinema ziyareti yapıldı. 2. Dünya Savaşı’nın ardından sinema, televizyonun tehdidi ile karşı karşıya gelmeye başladı. 1947 ile 1959 arası, artan uluslararası etkilerle şekillenen bir dönemdi. Ekonomi bakımından hâlâ güçlü olmasa da, estetik açıdan Hollywood’un gücü zayıflamıştı. 1960’ların başlarında Fransa’daki Yeni Dalga hareketi, sinema tarihi için yedinci dönem olan 1960-1980 yıllarının başlangıcını temsil eder. Teknolojik gelişmeler, film ekonomisine farklı bir yaklaşım ve sinemanın toplumsal ve politik değerine dair yeni görüşler, Doğu Avrupa, Latin Amerika, Afrika, Asya ve hatta Amerika Birleşik Devletleri ile Batı Avrupa'da birçok ‘Yeni Dalgacı’ akımın doğuşuna zemin hazırlamıştır.

Sinema, geçmişin görsel hikaye anlatım mirasını modern teknolojilerin sunduğu olanaklarla bir araya getirerek insanlık için en etkili sanat dallarından biri haline gelmiştir. Kökleri çok eski zamanlara dayansa da, her çağda kendini yenileyen yapısı sayesinde hem estetik bir değer sunmuş hem de toplumun ortak belleklerinde önemli bir yer edinmiştir. Bu açıdan sinema, sadece görüntülerin yan yana dizilmesi değil; insanın kendisini, yaşadığı zamanı ve dünyayı anlama çabasının sanatsal bir yansımasıdır.

Bilge KÜPELİ

Eğitim ve Sertifika Bilgileri

Ege Üniversitesi
Kültür Varlıklarını Koruma ve Onarım Yüksek Lisans Programı, 2026
Atatürk Üniversitesi
Çocuk Gelişimi, 2020
Pamukkale Üniversitesi
Sanat Tarihi, 2018 

  Cemal Süreya’yı ününe kavuşturan günümüzde de halen daha şöhretini bırakmayan Üvercinka şiirinden söz etmek istiyorum. İkinci Yeni hareketi ile şiir dilimize yenice kelimeler yerleşmiştir; bunlardan biri olan “Üvercinka” güvercin kanadının kısaltılması ile Süreya’nın dilimize yerleştirdiği bir kelimedir. İlk röportajlarından birinde açıklık getirmiş Neden Üvercinka? sorusuna. Eskişehir Vergi Dairesi’nde çalıştığı süreç içerisinde Üvercinka ismini verdiği sarışın genç kadınla aşk yaşamaya başlamıştır Süreya fakat bu dönemde Söğüt’teki çocukluk aşkı Seniha Nemli ile evlidir ve bir bebekleri olacaktır. Aynı süreçte Süreya’nın yakın arkadaşı Hasan Basri, Süreya tarafından eskisi gibi neşeli mektuplar yerine sıkıntılı mektuplar almaya başlamıştır ve Süreya’nın ısrarlı teklifi üzerine Eskişehir’e gider. İşyerinde Süreya, Hasan Basri’ye sarışın genç kızı gösterir ve Hasan Basri’den onunla evlenmesini ister. Yıllar sonra Üvercinka yayımlandığı sırada Hasan Basri o gün orada görmüş olduğu sarışın kadının Üvercinka olduğunu anlayacaktır. 1955 yazı Seniha Hanım hamile, Cemal SüreyaÜvercinka’ya âşık…Süreya müfettişlik sınavına hazırlanır ve bu sınavı oldukça önemsiyordur. 3 Ağustos günü Süreya için zorlu bir dönüm noktasıdır. Seniha Hanım zorlu bir doğum geçirir. Süreya eşini ve kızını görmek için hastaneye koşar. Bir kızı olmasını hep istemiş, henüz nişanlıyken kızının ismini her yere yazmış;Ayçe, Ayça, Ayçiko… Onlarla vedalaştıktan sonra aşağı iner. Kapıda Süreya’yı bambaşka duygular;Üvercinkabekler. Vedalaşırlar; Süreya trenine binip Ankara’ya sınava girmek üzere yola çıkar. Üvercinka ayrılmak istediğini belirten bir mektup vermiştir Süreya’ya, öncesinde şaka sanar işin ciddiyetini anladığında sınavda da başarısız olacağı endişesini yaşamaya başlar. Arif Damar’a yazmış olduğu bir mektupta şöyle söyler Cemal Süreya: “Acıların adını ağustos koymalılar.” Hüznünü ve sevincini aynı anda yaşar. Bir taraftan Üvercinka tarafından terk edilmiş fakat hep istediği gibi bir kızı,Ayçe’si olmuştur. Tüm bu duyguları yaşarken bir de kariyerini düşünmektedir. Sınavda başarılı olur ve Maliye müfettiş muavini olarak İstanbul’a atanır. Üvercinka ile ilişkileri birden kesilmez İstanbul’da görüşmeleri ara ara devam eder. Çok sonra Üvercinka evlenir ve Anadolu’ya taşınır. Fakat Cemal Süreya izini sürmekten vazgeçmez. Yıllarca kopmayan bir bağ olarak devam eden aşk üzerine yazılmıştır Üvercinka. Nihayet 1958’de ilk kitabını yayımlar ve elbette Üvercinkaadını verir. Bu ismi seçmiş olmasını Asım Bezirci’nin Halis Acar takma adıyla yapmış olduğu “Üvercinka dedi ki…” adlı röportajında açıklamıştır:

“Barışa, aşka, dayatmaya dönük bir kavram: Kitaba ad olarak seçmeme gelince bunun iki nedeni var. Birisi belli: günümüz şiiri ve bu arada benim şiirim kelimeyi zorlayan bir şiir. O adla şiirimi özetlemiş ya da bir parça belirtmiş oluyorum. Şiirimden ufak ama anlamlı bir kesit vermiş oluyorum galiba. İşin ikinci nedeni son derece özel, salt günlük yaşamıma ilişkin bir şey. Üvercinka’yı bir kelimeyle özetliyorum: şok. O kitaptaki çok şiirimde şok etkisi aradım. Sonra dile büyük bir yaslanışım var. Humour var. Kusurlu şiirler biliyorum. Kusurlu olmalarını istedim.” Üvercinka kitabına oldukça fazla övgü gelir kimileri bu övgüleri abartılı bulsa da Cemal Süreya “kuşağın en güçlü şairi” olarak nitelenir. Genel kanılardan ziyade şiire odaklanmak istiyorum. Çocukluğumun şiiri Üvercinka her yaşımda çok farklı duygular yaşattı en azından bana. Kanımca her mısrasında içimi ürperten bir güzelliği ve büyüleyici mizacı mevcut. Birbirlerinin yüreğine dokunabilen iki âşıkn’asıl olur da bu denli derinden etkileyemez ki ufacık yaşımızda dahi: “Birden nasıl oluyor sen yüreğimi elliyorsun…”

“En uzun boynun bu senin dayanmaya ya da umudu kesmemeye” Dayanmış Süreya, yıllarca umudunu yitirmemiş ve evlenip Anadolu’ya taşınmış olsa dahi izini sürmüş. Şiirinde de yaşadıklarını okurlarına yaşatmak istemiş ve bunu başarmıştır. Şiiri baştan sona özveri ile okuduğumuzda esasen tanıyoruz Üvercinka’yı ve kendi Üvercinka’mızı yaratıyoruz onunla.

“Aydınca düşünmeyi iyi biliyorsun eksik olma/ Yatakta yatmayı bildiğin kadar”, “Senin bir havan var beni asıl saran o” ve son olarak “Burda senin cesaretinden laf açmanın tam da sırası/Kalabalık caddelerde hürlüğün şarkısına katılırkenki/ Padişah gibi cesaretti o alımlı değme kadında yok” mısralarında Üvercinka’yı tanımaktayız. Devamında Üvercinka ile anılarından söz etmekte çoğu mısrasında, Çiçek Pasaj’ında geçirilen akşamüstleri, Lâleli’de bindikleri tramvay vs. İkilinin anılarının arasında Cemal Süreya’nın hislerine ve şairane tutkusuyla bağlandığı aşkını izliyoruz. Güçlü kalemiyle aşk şairliğinin yanı sıra bize kimilerini İkinci Yeni’yi suçlama yargısına ulaştıran toplumdan kopukluk algısına “İki adım daha atmıyoruz bizi tutuyorlar/ Böylece bizi bir kere daha tutup kurşuna diziyorlar/Zaten bizi her gün sabahtan akşama kadar kurşuna diziyorlar”, “Afrika hariç değil” mısraları ile adeta başkaldırıyor Süreya ve “kuşağın en güçlü şairi” unvanını korumaya devam ediyor. 

İyi ki geçmiş bu dünyadan ve Türk edebiyatına yeni bir soluk kazandırmış tüm yapıtlarıyla. Afrika dahil aşk hep sizinle olsun. Süreya’nın da yazdığı gibi “Bütün kara parçalarında/Afrika hariç değil…”

Asena Türkeç

 Türk Dili ve Edebiyatı ana bilim dalı tezli yüksek lisans mezunuyum. Türkolog ve öğretmenim. Redaktörlük ve metin yazarlığı yapıyorum. Diksiyon ve hitabet, etkili ve güzel konuşma sanatı, Osmanlı Türkçesi vb. alanlarda uzmanım. 

Eğitim ve Sertifika Bilgileri

Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü

Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı , 2025

BTK Akademi

Etkili İletişim Stratejileri, 2023

Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi

Pedagojik Formasyon, 2022

Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi

Türk Dili ve Edebiyatı, 2020